۳۷۰ هزار داوطلب پای کار محله‌محوری آمدند؛ افزایش سرمایه اجتماعی با پتانسیل محلات

به گزارش روابط عمومی و امور بین‌الملل سازمان بهزیستی کشور، سیدجواد حسینی در نشست توجیهی طرح محله‌محوری سلام با تسهیلگران محلی با تشریح رویکردهای مختلف محله‌محوری در ایران و جهان گفت: در ارتباط با محله‌محوری، سه رویکرد در دنیا و ایران تجربه شده است. یک رویکرد بر این باور بود که ادارات دولتی در محلات حاضر شوند و خدمات دولتی را به‌صورت محله‌محور ارائه کنند اما این کار شدنی نیست چون دولت بیش از این امکان گسترش ندارد.

وی افزود: رویکرد دوم پس از انقلاب، ایجاد شوراهای محلی بود مانند شورایاری محلات همچنین وزارت کشور موضوع ایجاد شورای پشتیبانی محله را مطرح کرده است اما این نیز محله‌محوری به معنای واقعی آن نیست.

مردم محله باید اداره امور را بر عهده گیرند

حسینی با اشاره به تأکید رئیس‌جمهور بر محله‌محوری تصریح کرد: وقتی رئیس‌جمهور از محله‌محوری صحبت می‌کند، منظور این است که ظرفیت موجود در محله را با استفاده از تسهیلگران بیدار و سازمان‌دهی کنیم تا خود محله بتواند اداره امور خود را بر عهده بگیرد. اگر این کار انجام شود، به کیفیت زندگی افراد و محله کمک کرده‌ایم و محله‌محوری را محقق ساخته‌ایم.

رئیس سازمان بهزیستی کشور با اشاره به اقدامات انجام‌شده در این سازمان گفت: کاری را در سازمان بهزیستی آغاز کرده‌ایم تحت عنوان بازمهندسی نظام برنامه‌ریزی و سیاست‌های پایه. با وضعیت موجود نمی‌توانیم خدمات را به همه افراد به‌صورت مستقل ارائه کنیم. عقلانیت مدیریتی به ما می‌گوید باید بازمهندسی کنیم تا نیرو و ساختار موجود بهینه شود و برخی خدمات تعطیل، تعدیل، تثبیت و گسترش یابد برای این بازمهندسی، ۱۳ چرخش تحول‌آفرین در سازمان بهزیستی طراحی شده است که از جمله آن‌ها می‌توان به چرخش از وضعیت موجود به وضعیت مطلوب و چرخش از سیاست ساختارگرایانه به رویکرد محله‌محوری اشاره کرد.

حسینی ادامه داد: طرح سلام یا سلامت اجتماعی محله‌محور را در دستور کار داریم. مبنای این طرح آن است که پتانسیل محله را با کمک تسهیلگران حرفه‌ای به کار بگیریم و بیشترین تسهیلگران حرفه‌ای نیز در سازمان بهزیستی حضور دارند.

حسینی در ادامه گفت: برای فعالیت در محلات باید چهار کانون در چهار منطقه پایلوت طرح محله‌محوری یعنی مناطق ۱۲، ۱۳، ۱۴ و ۱۵ تعیین شود این کانون‌ها می‌توانند شامل مسجد، مدرسه، حسینیه، سراهای محله و مراکز مثبت زندگی باشند.

ثبت نام ۳۷۰ هزار نفر در طرح سلام

رئیس سازمان بهزیستی کشور با اشاره به شکل‌گیری پویش سلام محله گفت: با توجه به اینکه نظام اجتماعی محله‌محور به‌ویژه در شهرهای بزرگ، تضعیف و نابود شده است، پویش سلام محله را ایجاد کردیم نتیجه این اقدام ثبت‌نام ۳۷۰ هزار داوطلب در بیش از ۲۷۵۰ کانون محلی بود. مراکز مثبت زندگی مأموریت پیدا کردند این کانون‌ها را شناسایی کنند از جمله مسجد، مدرسه، خانه بهداشت، مراکز مثبت زندگی، حتی پارک و سایر ظرفیت‌های محلی.

حسینی با اشاره به اجرای رویکردهای نوین در ارائه خدمات اجتماعی اظهار کرد: سازمان بهزیستی کشور با تمرکز بر محله‌محوری، تسهیلگری اجتماعی و شناسایی ظرفیت‌های محلی به دنبال آن است که خدمات حمایتی و توانمندسازانه را دقیق‌تر، سریع‌تر و اثربخش‌تر به جامعه هدف ارائه کند.

وی افزود: ایجاد بانک دارایی محله می‌تواند نقش مهمی در شناسایی ظرفیت‌ها، منابع محلی، کانون‌های مردمی و نیازهای واقعی هر محله داشته باشد و زمینه تصمیم‌گیری دقیق‌تر برای ارائه خدمات اجتماعی را فراهم کند.

حسینی تأکید کرد: در این رویکرد، مردم، تسهیلگران، کانون‌های محلی و دستگاه‌های همکار در کنار سازمان بهزیستی قرار می‌گیرند تا فرآیند شناسایی، ثبت درخواست، ارزیابی، ارجاع و ارائه خدمت به‌صورت منسجم و محله‌محور انجام شود.

رئیس سازمان بهزیستی کشور خاطرنشان کرد: هدف اصلی سازمان بهزیستی، عبور از نگاه صرفاً حمایتی و حرکت به سمت توانمندسازی، مشارکت اجتماعی و استفاده از ظرفیت‌های درون‌محله‌ای برای حل مسائل اجتماعی است.

وی با اشاره به ارزیابی‌های انجام‌شده گفت: در ارزیابی‌ها بیش از حد انتظار داوطلب ثبت‌نام کردند. از میان ۳۷۰ هزار داوطلب، ۳۰ هزار نفر در ایام جنگ ۴۰ روزه در ارائه خدمات به بهزیستی نقش پذیرفتند.

حسینی با طرح این پرسش که پس از پویش سلام محله چه باید کرد؟ گفت: باید برنامه‌های منظم داشته باشیم و از ظرفیت ۳۷۰ هزار نفر برای ساماندهی محلی به‌خوبی استفاده کنیم اکنون می‌خواهیم این طرح را در چهار منطقه تهران به‌صورت پایلوت اجرا کنیم.

وی افزود: چالش اصلی این است که چگونه پویش را از یک حرکت مقطعی به یک جریان پایدار محله‌محور تبدیل کنیم و همه ما باید دست‌اندرکار آن باشیم تمرکز ما بر پایداری، توانمندسازی، نهادینه‌سازی و مشارکت محلی است.

رئیس سازمان بهزیستی کشور ادامه داد: اولویت ما این است که شبکه‌های محلی را دایر کنیم، رویکرد ساختارسازی را ایجاد کنیم و دولت را برای پایداری و پشتیبانی وارد میدان کنیم.

شکل‌گیری مسابقات ورزشی در محلات

حسینی با اشاره به ضرورت جاافتادن کانون‌های محله در میان مردم گفت: برای اینکه کانون‌های محله در محله جا بیفتند، ارزان‌ترین راه، شکل‌گیری مسابقات ورزشی محله‌ای است. در این زمینه به برخی مسئولان بهزیستی مسئولیت ویژه داده‌ایم، تمام ظرفیت‌های ورزشی وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی و ظرفیت‌های ورزشی محله باید برای ورزش‌های محله‌ای به کار گرفته شود تا محله به‌تدریج جریان یابد و خود را بازسازی کند.

ایران در مسیر ابر بحران سالمندی

وی با اشاره به مسئله سالمندی گفت: هم‌اکنون با پدیده سالمندی مواجه هستیم. ایران یکی از پرسرعت‌ترین کشورها به سمت سالمندی است و در سال ۱۴۳۰، حدود ۳۱.۵ درصد جمعیت کشور بالای ۶۰ سال خواهد بود که سه برابر جمعیت جوان است و یک ابر بحران در پیش داریم.

حسینی افزود: در ایام جنگ پژوهشی انجام دادیم و مشخص شد مسائل روانی و عاطفی سالمندان، دو برابر مسائل اقتصادی در اولویت قرار دارد. تنهایی سالمندان بزرگ‌ترین مشکل است و راه مقابله با آن ایجاد مراکز مهر و گفت‌وگو و پاتوق سالمندان در محلات است.

وی ادامه داد: شورای سالمندان و معاونت توانبخشی سازمان بهزیستی این کار را دنبال می‌کنند. سه سرفصل آموزشی شامل آموزش برای پیشگیری از معلولیت، ارتقای زندگی سالمندی و کاردرمانی در سرفصل فعالیت‌های معاونت توانبخشی قرار دارد که هر سه باید در این مراکز اجرا شود. این آموزش‌ها در مراکز مهر و گفت‌وگو ارائه می‌شود و سالمندان در این مراکز گرد هم می‌آیند و همه افراد نیازمند در محله باید تحت پوشش قرار بگیرند.

حسینی همچنین با اشاره به طرح غربالگری، استعدادیابی و مهارت‌آموزی نوجوانان گفت: طرح غربالگری، استعدادیابی و مهارت‌آموزی نوجوانان را داریم که می‌توان آن را در این چهار محله اجرا کرد. تاکنون ۲۰ هزار نفر از جامعه هدف و ۱۰ هزار نفر از دانش‌آموزان عادی در قالب طرح سلام تحت پوشش این طرح قرار گرفته‌اند و اکنون قرار است تمام نوجوانان چهار محله تحت پوشش این طرح قرار بگیرند.

وی افزود: برای ۸۵۶۰ نفر از ۳۰ هزار فردی که تحت پوشش طرح غربالگری و استعدادیابی قرار گرفته‌اند، ارزیابی انجام شده و مرحله بعد، مهارت‌آموزی است. در این بخش، مهارت‌های نرم و پایه مدنظر است. برای گروه سنی ۱۳ تا ۱۶ سال، هدایت و ارتقای تحصیلی و برای گروه سنی ۱۷ و ۱۸ سال، مهارت‌های فنی و حرفه‌ای علاوه بر مهارت‌های نرم در نظر گرفته شده است. بحث هوش مصنوعی نیز مورد توجه قرار دارد.

حسینی تصریح کرد: تمام کودکان و نوجوانان در این چهار محله تحت پوشش طرح استعدادیابی و مهارت‌آموزی قرار می‌گیرند تا غربالگری شوند و مشخص شود چه ویژگی‌های شخصیتی خاصی دارند، گرایش‌ها و تمایلات تحصیلی آنان چیست و تمایلات شغلی آن‌ها چگونه است. در سن ۱۱ تا ۱۳ سالگی، بر مبنای خصوصیات شخصیتی و رغبت‌ها، مهارت‌های نرم زندگی را فرا می‌گیرند و در این سن هدایت تحصیلی نیز انجام می‌شود. در سن ۱۶ تا ۱۸ سال نیز نتیجه غربالگری آن است که مهارت‌آموزی توسط سازمان فنی‌وحرفه‌ای و باشگاه کارآفرینان نوجوان توسط مؤسسه کار و تأمین اجتماعی ارائه شود.

غربالگری سالمندان 

وی درباره غربالگری سلامت جسم سالمندان گفت: سالمندی همراه با بیماری‌های مختلف است. در این محلات، غربالگری چشم برای آب مروارید و آب سیاه انجام می‌شود و انجمن اپتومتری در این چهار محله، سالمندان را غربالگری و مداخله می‌کند.

حسینی با اشاره به راه‌اندازی تعاونی محله‌محور گفت: فعالیت‌های محله‌محور اگر پشتیبانی دولت و راهکارهای تأمین منابع مالی به‌ویژه در شهرهای بزرگ نداشته باشد، امکان استمرار آن کم است. در این چهار محله باید چهار تعاونی محله‌محور شکل بگیرد و وزارتخانه صدور مجوز را تسهیل می‌کند.

وی افزود: در خصوص حساب امید محله با بانک رفاه صحبت کرده‌ایم و اعلام شده است امکان ایجاد حساب امید محله در محلات وجود دارد. این حساب دو کارکرد دارد و علاوه بر جنبه حقیقی بعد حقوقی نیز دارد یعنی حساب محله می‌تواند تسهیلات دریافت کند و در اختیار محله قرار دهد. شیوه‌نامه آن نوشته شده و در چهار محله راه‌اندازی می‌شود.

رئیس سازمان بهزیستی کشور ادامه داد: باشگاه کارآفرینان جوان برای مهارت‌آموزی در چهار محله ایجاد می‌شود همچنین ایجاد خانه‌های مانا را مدنظر داریم. قرار بود امسال هشت خانه مانا در کشور راه‌اندازی کنیم که چهار مورد آن را در این محلات ایجاد می‌کنیم. طرح مشارکت اجتماعی نوجوانان ایران "مانا" توسط سازمان بهزیستی کشور اجرا می‌شود و  هدف آن ارتقای توانمندی‌های اجتماعی نوجوانان و پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی است و گروه هدف این طرح نوجوانان ۱۳ تا ۱۸ سال هستند.

برگزاری میز خدمت در محلات

حسینی همچنین گفت: برگزاری میزهای خدمت دستگاه‌های دولتی و عمومی را در چهار محله ایجاد می‌کنیم همچنین مسابقات محلی در چهار محله برگزار می‌شود و پخش تلویزیونی نیز برای آن پیش‌بینی شده است.

وی درباره شناسایی و نقشه‌برداری ظرفیت‌های محله گفت: در هر محله ظرفیت‌های زیادی وجود دارد از جمله نیروی انسانی، مکان، دانش، سرمایه اجتماعی و فرهنگی. سرمایه مالی یعنی پول موجود در محله، سرمایه مادی یعنی تجهیزات، ساختمان‌ها و امکانات در محله، سرمایه طبیعی یعنی شرایط آب‌وهوایی و منابع زیرزمینی، سرمایه فرهنگی یعنی ارزش‌ها، آداب و رسوم و هنجارها و اینکه مردم تا چه میزان از آن‌ها آگاه و به آن‌ها پایبند هستند و همچنین میزان آثار ثبت‌شده تاریخی و فرهنگی در محله چقدر است.

حسینی افزود: سرمایه انسانی شامل همه افراد محله و میزان مهارت و تجربه آنان است. سرمایه اجتماعی نیز شبکه ارتباطی و میزان اعتماد افراد به یکدیگر است. سرمایه اجتماعی دارای شاخص‌هایی مانند ارتباطات، اعتماد، تشکیلات، تسهیلات و اطلاعات است و محله‌ای که این پنج عنصر را بیشتر داشته باشد، سرمایه اجتماعی آن بالاتر است.

محله محوری به دنبال افزایش سرمایه اجتماعی

رئیس سازمان بهزیستی کشور تأکید کرد: محله‌محوری به دنبال رشد سرمایه اجتماعی در محله است.

وی ادامه داد: یکی از کارهای تسهیلگران، شناسایی ظرفیت‌های شش‌گانه در محلات و تشکیل بانک دارایی‌های محله است. پس از آن، تقویت ظرفیت‌های قانونی و اجتماعی و به‌کارگیری داوطلبان در اقدامات محله‌ای دنبال می‌شود. همچنین بانک زمان را در چهار محله پایلوت خواهیم کرد.

حسینی با اشاره به ظرفیت‌های موجود در سازمان بهزیستی گفت: در سازمان بهزیستی گروه‌های اجتماع‌محور آماده داریم که از دل محلات جوشیده‌اند همچون CBR، گروه‌های خرد مالی، همیاران زن سرپرست خانوار، همیاران سلامت روانی و اجتماعی، طرح محب، مانا و خاتم. 

وی درباره آموزش تسهیلگران گفت: مدیریت محله و کار گروهی، نیازسنجی، تاب‌آوری فردی و اجتماعی، پروژه‌نویسی و برنامه‌ریزی عملیاتی، محورهای آموزشی هستند که باید به‌صورت مستمر به تسهیلگران آموزش داده شوند.

رئیس سازمان بهزیستی کشور افزود: برای ایجاد انگیزه، برگزاری مسابقات محله‌ای، پوشش رسانه‌ای، ثبت و مستندسازی فعالیت‌ها و انتقال تجارب موفق بین محلات برای الگوسازی باید انجام شود.

حسینی با اشاره به نقش دولت در مرحله نهایی این فرآیند گفت: در آخرین مرحله به دولت برمی‌گردیم و پس از فعالیت‌های اجتماع‌محور در محلات، وزارتخانه‌های مختلف که می‌توانند در محلات اقداماتی انجام دهند مانند وزارت ورزش و وزارت میراث فرهنگی به محله می‌آیند. سامانه‌ای طراحی و در دولت مصوب می‌کنیم و در آنجا وزارتخانه‌ها می‌نویسند چه اقداماتی می‌توانند در محلات انجام دهند.

وی تصریح کرد: طرح سلام قرار است به یک جریان پایدار اجتماعی و اقتصادی محله‌محور تبدیل شود، جریانی که با حضور داوطلبان باانگیزه، محلات خوداتکا و ارتقای ملموس سطح زندگی در محلات را دنبال می‌کند.

در بخش دیگری از این نشست، آرزو ذکایی‌فر دبیر اجرایی طرح سلام گفت: طرح سلام در واقع یکپارچگی و ادغام برنامه‌های بهزیستی در حوزه کارهای اجتماع‌محور و محله‌محور است. در طرح سلام، یکپارچگی در اقدام را دنبال می‌کنیم.

وی افزود: تمام فعالیت‌های اجتماع‌محور که با هدف خدمت به مردم انجام می‌شود با این قدم وارد مرحله مشارکت مردم می‌شود. استان تهران و سایر استان‌ها در این طرح مشارکت دارند و ۲۷۰۰ کانون در سطح استان‌ها فعال هستند همچنین ۲۵۰۰ تسهیلگر با ما همراهی می‌کنند.

ذکایی‌فر تأکید کرد: پایداری خدمات و تقویت شبکه تسهیلگران اهمیت ویژه‌ای دارد.

در ادامه این نشست، مهرداد احترامی دبیر علمی طرح سلام در توضیح بیشتر سیاست چرخش از سیاست ساختارگرایانه به رویکرد محله‌محوری گفت: سامانه‌ای به نام سلام آماده شده است که تعداد داوطلبان و خدماتی را که می‌توانند ارائه دهند مشخص می‌کند. تاکنون بیش از ۳۵۰ هزار نفر در این سامانه ثبت‌نام کرده‌اند. همچنین تفاهم‌نامه‌ای با آموزش‌وپرورش منعقد کرده‌ایم و مدارس به‌عنوان کانون سلام معرفی شده‌اند. البته از سایر ظرفیت‌های محلی همچون مساجد، خانه‌های بهداشت و دیگر امکانات محله نیز استفاده می‌کنیم.

وی افزود: در سامانه سلام، ثبت درخواست خدمت و زمان‌بندی آمادگی کانون‌ها پیش‌بینی شده است. زمانی که خدمات در کانون قرار می‌گیرد، اعلام می‌شود چه خدمتی، در کجا، توسط چه کسی و چگونه ارائه می‌شود.

در پایان نشست نیز تعدادی از تسهیلگران چالش‌های احتمالی اجرای محله محوری در ۴ منطقه و نیازهای خود را مطرح کردند.